https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-108799751-1

Ontdekking van de mens – Frank van Dongen

ontdekking van de mens

Hoe zou de wereld er over 30 jaar uitzien? Ik vraag het me steeds vaker af. We zijn tegenwoordig immers vergroeid met onze smartphones en smartwatches, terwijl toen ik geboren werd het internet nog niet eens vrij toegankelijk was! In 30 jaar is er héél veel veranderd. Wat zou er de komende 30 jaar dan wel niet allemaal kunnen gebeuren? In zijn trilogie ‘Ontdekking van de mens’ schetst evolutiebioloog Frank van Dongen een beeld van wat op het eerste gezicht te bizar voor woorden lijkt, maar in werkelijkheid misschien niet eens zo ver van onze toekomst afwijkt. Alleen al het eerste boek uit deze serie, ‘Het duizend eilanden experiment‘ zette mij behoorlijk aan het denken. Waar gaat het heen met onze wereld?

We keren naar binnen

Wat Frank van Dongen namelijk treffend schetst in zijn boeken is het feit dat we sinds de uitvinding van het internet steeds meer naar binnen keren. De afgelopen jaren, die in het teken stonden van de welbekende pandemie, brachten die beweging alleen maar meer in een stroomversnelling.

Vroeger waren we vooral bezig met de wereld en zelfs ons sterrenstelsel ontdekken. We leefden buiten, hadden écht contact met elkaar en moesten ergens naartoe reizen om bijvoorbeeld iets te kopen. Nu brengen de meesten van ons een groot deel van hun dag door voor een scherm. Is het niet je computer of laptop om op te werken, dan wel de smartphone die haast vergroeid is met je hand. Je hoeft zo’n schermpje zelfs niet eens meer vast te houden, want je kunt ‘m ook om je pols dragen. Ik vond het al verbazingwekkend dat de Fitbit die ik sinds een paar weken draag alle meldingen van mijn telefoon kan weergeven, maar toevallig las ik onlangs wat je allemaal met een Apple Watch kunt: bi-zar!

Hartstikke handig en leuk natuurlijk, maar ook gevaarlijk. Want als we steeds meer naar binnen keren, wat blijft er dan over van de buitenwereld? En van onze eigen fysieke én mentale gezondheid?

‘Ontdekking van de mens’

Dat is wat ik onder andere las in het eerste boek van de serie ‘Ontdekking van de mens’: ‘Het duizend eilanden experiment‘. De potentiële gevolgen van de huidige digitalisering. En die zijn dichterbij dan we denken…

Zo is het grootste deel van de bevolking rond het jaar 2060 afhankelijk van het zogenaamde SoNet. De hoofdpersoon van het boek, Jack, woont samen met zijn ouders in een woongroep. Ze werken niet, maar krijgen een uitkering van de staat. Evenals een eigen VR-station. Dat is waar ze de hele dag in doorbrengen: virtual reality. In een op maat gemaakte bodysuit ervaren ze de virtuele wereld net zo intens als de echte wereld. En dat blijft niet bij de games zoals we die nu kennen (althans, zoals ik ze ken): zelfs voor seksuele bevrediging hebben de personages in het boek elkaar niet meer nodig.

De meeste wereldbewoners leven dan ook de hele dag in hun VR-station. Ze eten diepvriesmaaltijden die door robots worden bezorgd, slapen en ‘gamen’ weer verder. Bovendien dragen ze allemaal een polsband, die hen continu monitort. Zo worden ze onder andere voorzien van allerlei soorten medicatie. Pijn? Vermoeidheid? Depressiviteit? Dat kennen ze niet meer, want zodra het lichaam afwijkende waarden registreert, wordt er automatisch medicatie toegediend via medische implantaten.

ontdekking van de mens

Sciencefiction wordt werkelijkheid

Sciencefiction? Nog wel. Maar toevallig kwam ik tijdens het lezen van de eerste hoofdstukken uit dit boek een artikel tegen over een apparaatje voor pijnbestrijding dat op afstand ingesteld kan worden. Zo ver als de technologie gevorderd is in ‘Het duizend eilanden experiment’ zijn we dus nog niet, maar het is ook ‘pas’ 2022. Met nog zo’n 40 jaar te gaan lijkt de wereld die Frank van Dongen schetst helemaal zo raar nog niet!

En zo zijn er nog meer kenmerken van die tijd of specifieke passages uit dit boek die me een beangstigend gevoel gaven. Dit stukje bijvoorbeeld: “Eind jaren dertig van deze eeuw werd onze samenleving geteisterd door een steeds heftiger storm van terrorisme. Er waren steden waar het letterlijk regende van de aanslagen. Het sociale leven en de economie raakten er volledig van ontwricht. Alles ging op slot. Iedereen leefde in angst. De angst was een veel sterker ontwrichtende factor dan de aanslagen zelf […] En terwijl de terroristen hier en daar een gebouw of brug opbliezen, bliezen de media de berichtgeving erover steeds vaker en sterker op, en het volk bleef erin zwelgen, in een immer groeiende masochistische sensatieverslaving”. Herkenbaar, toch?

Net zoals dit stukje: “De mens had al zijn natuurlijke vijanden uitgeroeid, was zich al eeuwen ongelimiteerd en exponentieel aan het voortplanten en vrat ongelimiteerd van de beperkte voedselbronnen die de Aarde beschikbaar kon maken. Er waren geen concurrenten die de mensheid in evenwicht hielden. Het was slechts wachten totdat de laatste essentiële planten- en diersoorten uitstierven. […] De mensheid was alleen nog maar met zichzelf bezig, met virtueel vermaak in een volautomatische verzorgingsstaat.”

Blik in de toekomst

Persoonlijk ben ik geen fan van sciencefiction en de boeken van Frank van Dongen bevatten dan ook wel wat passages die me niet zo aanspreken, maar toch kon ik niet stoppen met lezen. Het is het hele concept van hoe de wereld er over pakweg 40 jaar uitziet dat me aan het denken zet. Als er in de afgelopen 30 jaar al zó veel is veranderd, dan is er in de komende 30 jaar nog veel meer mogelijk. Door de komst van het internet volgen de ontwikkelingen elkaar immers in rap tempo op. Mijn eerste telefoon was een Nokia 3310 waarop ik ‘Snake’ kon spelen. Zullen mijn dochters überhaupt nog een telefoon gaan gebruiken of hebben we tegen die tijd alleen nog maar een smartwatch nodig? Ik ken de oude diskettes nog, maar mijn kinderen weten niet eens wat een dvd is. Ella begreep het zelfs niet toen ze vorig jaar moest wachten op het Sinterklaasjournaal dat op televisie kwam. Hoezo? Als je iets wilt kijken dan klik je toch gewoon op Netflix of YouTube en kun je het direct streamen?

De gevolgen van de digitalisering

Wie weet wat ons in de tweede helft van deze eeuw nog allemaal te wachten staat. Frank van Dongen is evolutiebioloog en heeft er dus wel ideeën over. Hij beseft hoe bijzonder het is dat wij als enige diersoort een grote mate van vrijheid hebben verworven in ons voelen, denken, willen en handelen. Daarmee waren we tot voor kort bezig om eerst de wereld en vervolgens het universum te ontdekken. Sinds de komst van het internet keren we echter massaal naar binnen, naar onze zelfgecreëerde digitale wereld. We laten ons leven in toenemende mate leiden door online gemak en virtueel vermaak – met alle gevolgen van dien.

Hoewel we online met iedereen in contact kunnen staan, raken we in werkelijkheid steeds verder van elkaar verwijderd. We voelen ons eenzamer en vluchten alsmaar dieper weg in de virtuele wereld die troost biedt. We worden afhankelijk van de bedrijven die deze virtuele wereld beheersen, zoals het huidige Meta, het moederbedrijf van Facebook. Dat heeft onlangs al een nieuw platform voor virtual reality geopend, waarin mensen virtueel kunnen samenkomen. Het is een stap in de richting van de metaverse die Frank van Dongen in zijn trilogie als vanzelfsprekend beschrijft en die inderdaad over 40 jaar wel eens onmisbaar zou kunnen zijn geworden.

ontdekking van de mens

De ontdekking van de mens

Ondertussen blijven we de natuur alsmaar verder vernietigen, komt er zo langzamerhand een einde aan het democratisch humanisme en raken we opgesloten op een steeds meer overbevolkte een kaalgeplukte wereld. Je zou denken dat we zelf onze grootste vijand zijn, maar Frank van Dongen doet er nog een schepje bovenop. We hebben immers nog steeds nauwelijks een idee van wat er zich buiten onze planeet afspeelt. We gaan er vanuit dat wíj degenen zijn die ontdekkingen doen, maar wat nu als het ook andersom kan? Als iets of iemand anders de mens ontdekt? Als er een compleet nieuwe vijand opduikt waartegen de mensheid met geen mogelijkheid bestand is?

Wij zijn per slot van rekening verslaafd geraakt aan het grenzeloze gemak van de metaverse. We zijn volledig afhankelijk van online devices en medische implantaten. “Als kind heb ik mijn ouders […] zien sterven tijdens een aanslag […] Door het extreme geweld van de aanslag lag het hele stadsdeel rond het ziekenhuis plat. De elektriciteit en het internet waren uitgevallen. Medische robots en ambulances functioneerden niet meer. Van alle artsen die de aanslag hadden overleefd, was niemand nog in staat om met eigen handen mensen te redden.”

Het klinkt absurd, maar zo gek is het niet. Waar we vroeger immers altijd met de hand moesten reanimeren, hebben we nu ook AED’s tot onze beschikking. En nogmaals: dan is het ‘pas’ 2022…

Aanrader

Waardering: 5 uit 5.

Kortom: ik ben diep onder de indruk van de trilogie ‘Ontdekking van de mens’ van Frank van Dongen. Waar ik er tijdens de eerste hoofdstukken echt even in moest komen, kon ik aan het einde van het eerste ruim 400 pagina’s tellende boek niet stoppen met lezen. Het is een originele en meeslepende sciencefiction trilogie die de mensheid een enorme spiegel voorhoudt. Met afgrijzen heb ik bepaalde stukken gelezen, hopende dat het toekomstbeeld dat Frank van Dongen voor ons schetst niet op alle fronten werkelijkheid wordt.

Persoonlijk denk ik dat het niet verkeerd is als we allemaal vaker dit soort boeken zouden lezen. Om onze ogen te openen en met de neus op de feiten gedrukt te worden: we kunnen zo niet doorgaan. Het mooie van ‘Het duizend eilanden experiment‘, ‘De machineplaag‘ en ‘De Feind invasie‘ is dat nadenken over dit soort thema’s toegankelijk wordt gemaakt voor een breed publiek. Mijn man hoef ik bijvoorbeeld echt geen dikke filosofische pil of wetenschappelijk onderzoeksverslag onder zijn neus te schuiven, maar een sciencefiction thriller zoals deze, daar is hij wel voor te porren. En eerlijk: na het lezen van de ‘Ontdekking van de mens’-trilogie zie ik hem en iedereen om me heen ook veel liever in een boek duiken dan achter een schermpje wegkruipen…

Wil je weten welke boeken ik de afgelopen tijd nog meer las? Je vindt al mijn persoonlijke boekentips hier!

Dit artikel is tot stand gekomen samen met Frank van Dongen. Voor meer informatie lees je hier mijn disclaimer.

Volg:
Delen:

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.